Frances Kelly

Frances Dorothy Kelly werd op 10 oktober 1946 te Aruba geboren. Na de HBS te hebben doorlopen ging zij naar de Arubaanse Pedagogische Academie. Zij haalde er haar onderwijsakte en ging in Nijmegen verder studeren. Sinds 1968 werkt ze bij het buitengewoon onderwijs op Aruba. Thans is zij schoolhoofd van de Caiquetio school. Ze begint met het schrijven van boeken nadat ze had meegedaan aan de verhalenwedstrijd “ Storia pa nos muchanan”. Daarvoor vertelde ze veel aan haar kinderen en op school maar de meeste verhalen schreef ze niet op. Maar toen ze het boek ‘Contami un storia’ las, was dat het duwtje in de rug dat ze nodig had om verhalen te gaan  schrijven. Haar eerste verhalenbundel Wi-ki-ki-ri-ki-ki verrscheen bij de uitgeverij Charuba. Dit was een dubbelprimeur omdat het de eerste bundel met dierenfabels van Aruba betreft en het zowel in het Papiamento als in het Nederlands verscheen.

Meer informatie over Frances Kelly komen o.a. in de volgende documenten voor:

  • Documentatiemap over Frances Kelly in de afdeling Arubiana van de Bibliotheek in Oranjestad en in bibliotheek in San Nicolas ;   
  • Bon Dia! met wie schrijf ik?/ Wim Rutgers.

 


Frances Trinidad-Kelly ta autor di e bukinan’ Wi-ki-ki-ri-ki-ki’  y ‘Reuze Heksen Toer’.

Despues  di a participa na ‘85 na un concurso di skirbi storia di Biblioteca Nacional, el a ser encuresha pa Sra. Alice van Romondt pa cuminsa skirbi storia pa mucha bou di guia di e famoso autor Hulandes Miep Diekmann. Na ‘86 Charuba a publica Wikikirikiki tanto na Hulandes como na Papiamento. E buki aki a ser ilustra pa Giolina Henriquez.Ta un buki cu storia cortico, di cua diferente fabula y un ‘sprookje’. E version na Papiamento ta contene tambe algun poema. Na aña ‘88 Uitgeverij Leopold a publica ‘Reuzen heksentoer’ cu a ser ilustra pa Philip Hopman. Reuzen Heksentoer ta un sprookje moderno cu ta hunga na e islanan Aruba, Bonaire y Curacao. Despues di ta inactivo pa algun aña awor e escritor ta terminando su di tres buki: Bisiña Spirito. Bisina Spirito ta consisti di storianan cortico y dos storia den forma di poesia. Spirito, un monster di lama, un sombra scur, un bos misterioso den saliña ta topico di e storianan. Storianan cu ta hunga den Saliña di Atabara, na Boca di Fatadouti, bou Sero di Hubiri y otro luganan lubida riba nos isla. Storianan pret, tristo y of travieso, pero no pa spanta mucha. E buki lo ser ilustra pa un ilustrador local y lo sali otro aña. Tambe pa su alumnonan e autor a skirbi diferente buki y storia cu lo no wordo publica. Scondi den hopi di su storianan e autor ta siña e muchanan conoce nan isla: nan bestianan, luganan lubida of desconoci, palabra lubida y nos custumbernan.

 


Juffrouw Frances Trinidad Kelly a despedi di scol Caiquetio

Den un ambiente trankilo di The Palm Island maestro y alumnonan di School Caiquetio a bin hunto pa tuma despedida di juffrouw Frances kende despues di a traha 29 aña na Scol Caiquetio te retira for di enseñansa. Den presencia di Minister di Enseñanza mr. Eddy Croes, famia y otro invitadonan, e alumno y maestronan a presenta un programa extenso na honor di juffrouw Frances. Meneer Silvo Willems a yama tur presente bon bini y  a bisa cu, apesar cu Scol Caiquetio ta tristo pasobra nan ta perde nan juffrouw y cabezante, toch nan ta contento pa tur loke juffrouw Frances a haci y nifica pa nan. E programa presenta tabata uno hopi varia: canto, baile, comedia y poesia intercambia pa algun speech cortico.

Minister Croes a dedica algun palabra na juffrouw Frances. Segun Minister Croes, juffrouw Frances, kende a traha 29 aña na e mesun scol, a pone su stempel riba e scol, su contenido y e tipo di enseñanza aki. Minister Croes a expresa speranza cu su coleganan lo sigui cu e trabao, cu e mesun smak cu juffrouw Frances. Como cu na mente, el a bisa di ta spera di tende pronto di e actividadnan di juffrouw Frances. Minister Croes a termina gradiciendo juffrouw Frances pa tur loke e la haci pa enseñanza di Aruba y deseand’ e hopi exito den su carera den futuro.

Silvio Emerencia representante di SKOA tambe a hiba palabra y a gradici juffrouw Frances pa su añanan di dedicacion y ta spera cu juffrouw Frances lo realisa tur su plannan pa futuro. Victor Rasmijn, den nomber di e mayornan di School Caiquetio a gradici juffrouw Frances, pero tambe e muchanan, maestronan y invitadonan a goza un mundo di e mainta cultural. Tabatin comemento y despues e alumnonan a entrega juffrouw Frances un regalo, sigui pa e maestronan.

Juffrouw Frances a aprecia esaki masha hopi mes y a gradici mayor, colega y alumnonan pa e despedida inolvidabel cu nan a prepara p’e. “Scol tabata mi bida”, juffrouw Frances a trece dilanti y p’esey el a aprecia masha hopi e cooperacion cu semper el a ricibi di e diferente instancianan.

Pa clausura e mainta colega y alumnonan hunto a canta: Tur  cos bon juffrouw Frances”.

Diario, 21 Januari 1998


Nieuw Arubaans boek

In Nederland verscheen bij uitgeverij Leopold een nieuw boek van de Arubaanse auteur Frances Trinidad-Kelly. In 1986 debuteerde zij met een bundel korte verhalen Wikikirikiki die zo wel in het Nederlands als in het Papiamento verscheen.

Haar tweede boek -Een Reuze Heksentoer- is een fantasieverhaal waarin een reus, een heks, een koning en een jongen de belangrijkste figuren zijn. Het verhaal speelt zich op de eilanden Aruba, Curaçao en Bonaire af.

De illustraties zijn van Phillip Hopman, die eerder aan animatie –en tekenfilms gewerkt heeft en ook voor Bobo, Viva en Taptoe getekend heeft. Ook heeft hij reken-en leesboeken geillustreerd. Begin december zal het boek op Aruba verkrijgbaar zijn bij Plaza Bookshop.

Amigoe, 9 November 1988


Mira bo sinta

ta cabisha

bo curpa straga, maltrata

pa carbach’i indeferencia.

Bo propio yuinan a kita bo

cashaca, bisti bo pluma di

mil colo.

 

Warda bo ta warda

politico pasa

lembe bo yaga

cu lenga di promesa?

 

Lanta, Papiamento,

lanta!

Corda con b’a core

den bena di catibo,

biba den boc’i shon.

Con b’a wanta suta

di tempo

Lanta. Papiamento,

lanta!

Ya Spaño y Hulandes

a invadi bo propiedad,

mientras Ingles

ta hunga den bo sabana.

Lanta, Papiamento,

lanta!

Ya rose’i morto

ta rondona bo cas!

 

F. Trinidad-Kelly, 1993


Frances Kelly met een dubbel-primeur

Fantasie en humor  spelen een grote rol maar de kinderen moeten ook wat leren

In de Nederstalige uitgave zijn een tiental verhalen bewerkt en uitgebreid, die er dus al eerder waren in het Papiamentu. De kern van die verhalen is er altijd gebleven en soms is er ook nauwelijks iets veranderd, maar alleen wat uitgediept. Naar aanleiding van deze Nederlandse verhalen heb ik toen weer een bewerking in het Papiamentu gemaakt. De Papiamentse bundel bevat dus niet de oorspronkelijke in verteltrant opgeschreven verhalen, maar de herschreven bewerking van de Nederlandstalige, vermeerderd met een aantal gedichten. Sonia Garmers heeft deze Papiamentu versie gelezen en vond het taalgebruik heel goed. Het Papiamentu is ook heel rijk aan allerlei uitdrukkingen; die heb ik proberen te gebruiken, maar je moet vaak wel heel wat nadenken eerje de juiste zegswijze vindt. De bewerking in het Papiamentu was daarom echt een vreselijke taak, waar ik ontzettend veel tijd in gestopt heb. Het is geen letterlijke vertaling, omdat dat gewoon niet kán, want je krijgt een heel andere sfeer. Het moeilijkste vond ik dat er  bepaalde termen in het  Papiamentu niet bestaan. Dan moet je omschrijvingen gaan geven, die vaak multi-interpretabel zijn.

Dan schrijf ik iets en dan kan iemand anders het heel anders begrijpen.

Ik heb hierbij wel erg veel steun gehad van mijn man. Eerst vertaalde ik gewoon letterlijk, maar op het laatst zijn ze toch heel anders geworden; niet qua inhoud, maar qua taal en formulering. In de Nederlandse versie moest ik vaak dingen uitleggen die voor hier niet nodig zijn. Iedereen weet hier dat een shoco in een hol woont, maar Nederlands moet je er wel bijschrijven wat een shoco is en waar hij leeft. Aanvankelijk dachten we aan verhalen voor kinderen van acht jaar en ouder, maar de uitgever heeft er nu vanaf elfjaar van gemaakt.

De Papiamentse versie is voor dezelfde leeftijd, al zijn de gedichtjes wel wat eenvoudiger. De verhalen zullen zo geschikt zijn voor de hoogste klassen basisschool en de brugklas van het voortgezet onderwijs. Toen ik een tijdje geleden een middag in de bibliotheek vertelde tijdens het wekelijkse verteluurtje, merkte ik hoe weinig onze kinderen van het Papiamentu weten. Ze kunnen het moeilijk lezen en moeilijk schrijven en hebben moeite met het begrijpen van een iets moeilijker tekst.

Ik verzorgde een poëzie-middag.

Aan de hand van een kort gedicht praatte ik over wat een gedicht is, kenmerken ervan zoals rijm en andere vorm-ver-schijnselen. Toen heb ik  wat voorgelezen, wat de kinderen wel leuk vonden. Maar toen ze zèlf iets moesten proberen te maken lukte het niet meer.

 

TITEL

Eerst  wilde ik de bundel  « Hier e dáár » noemen, maar we vonden die titel toch te weinig zeggend. Daarom hebben we er Wi-ki-ki-ri-ki-ki van gemaakt. Dat is ook in Nederlands goed uit te spreken: hóp-sa-sa, héi-sa-sa / Wi-ki-ki-ri-ki-ki. Maar in het Papiamentu is het natuurlijk Wi-ki-ki-ri-ki-ki ; dat zeg je in het Papiamentu vrij gemakkelijk. In beide talen kon de titel zo gebruikt worden. « Hier en dáár » is een verhaaltje dat ik éénvan de leukste uit de bundel vind. Ik had het verzonnen voor mijn zoontje, die vreselijk lui was. Het einde was ontzettend moralistisch, maar dat heb ik later veranderd.

Luie Mier wordt voor de gek gehouden, maar bedriegt op zijn beurt de andere mieren weer:  het dorp van zoetigheid waar je nooit hoeft te werken  is niet dáár, maar híer! Allemaal hebben we een bepaald stramien waarin we moeten lopen. Als mier heb je een etiket: je moet ruiken, je moet zuigen je moet sjouwen en slepen en zwoegen, maar “schommelen niksdoen” dàt doe je toch niet. Dat zijn dingen, die je bij de mensen ook vindt dat je in bepaalde rol vervult. Als je dat niet doet, word je niet geaccepteerd.

In dat verhaal heb ik ook het geroddel van hier, het zich verspreiden van geruchten, die nooit gecontroleerd worden,verwerkt: één mier zit daar te schommelen, een ander zegt: er zitten er tien; weer een andere: joch, er zijn er honderd en ze zeggen dat ze nooit meer willen werken.

Maar ik ben bang dat kinderen daarover heen lezen, dat ze dat niet zullen begrijpen.

 

FABELKARAKTER

Veel van de verhalen hebben een dubbele bodem. In «Wi-ki-ki-ri-ki-ki» vind je de kracht van iets wat je zelf schept en wat je op de duur zelf niet meer de baas kan. De grootste vijand is de mens, terwijl de dieren zelf ook onderling vijandig zijn. Het aardige in dat verhaal is dat een Arubaan nooit een shoco zal doodschieten, want hij gelooft dat dat «mala suerte» (ongeluk) brengt. De beschrijving, die ik van alle dieren geef, klopt wel met hun uiterlijk gedrag, maar het karakter dat ik ze meegeeft, is helemaal gefantaseerd. Er is geen verband tussen hun uiterlijk en hun karakter. Toen de karakters in de verhalen vaststonden, heb ik de dieren zich als zodanig laten gedragen. De karakters hebben dus met de natuur zelfs niets te maken.

De illustratrice Giolina Henriguez heeft voor haar tekeningen nog een hele studie moeten maken van diverse dieren: hoe vliegt een shoco, hoe zwemt een caret (schildpad) etc., etc.

Ook vind je verschijnselen van de mensen van hier, die via de dieren  verteld worden: meeuwchi en chuchubi zijn de roddelaars, in «Spook zonder hoofd» vind je de vriendschap, het buitenbeentje komt in « Jan Keke » , de mooie  miss in « Hoe mooier hoe dooier »: ik ben mooi en jullie tellen allemaal niet mee!

« Ze heette kip » had ik eerst een heel andere einde, maar nu doet kip zich voor als allebei: als kip èn als haan.

In dat verhaal heb ik folkloristische elementen als hanen-gevechten en San Juan met zijn Dera Gai verwerkt.

Sommigen zijn “ anders”: de kip wordt niet als haan (h)erkend, ook niet door zijn eigen moeder. Dat merk je op schoolook vaak, dat mensen in de naaste omgeving juist niet zien dat een kind iets heeft, terwijl een moeder dan zegt: ik had het moeten zien! Eén verhaal heeft een nogal cru einde: « Het plan ». Dat vinden kinderen vaak niet zo leuk, maar het is in het leven ook niet  allemaal mooi en romantisch. In een eerdere versie  was het nog veel erger, maar dat heb ik veranderd. Kinderen houden niet van een slecht einde,  zo’n verhaal willen ze later ook niet meer lezen. Als ze eenmaal weten hoe  slecht het afloopt, hoeft het voor hen niet meer.

 

SCHRIJFPROCES

Indertijd had ik meegedaan aan de « Concurso storia pa mucha » en naar aanleiding van mijn inzending werd ik toen  benaderd door Alice van Romondt, de uitgeefster van Charuba.

Ze had mijn bijdrage gelezen en bracht me toen in contact met Miep Diekmann, die op Aruba was. Miep heeft me toen geleerd hoe je karakters uitdiept en tegenover elkaar plaatst, hoe je een verhaal in schetsvorm op papier zet zodat je weet waar je naar toe gaat. Ze heeft me ook begeleid wat technische zaken  betreft en ze gaf advies over wat ik wilde uitwerken: dát is te ouderwets, dat is te zeikerig, hoe breng je compositie aan: wát ga je zeggen en hóe ga je het zeggen?

Bovendien wees zij erop dat wat hier gewoon is toch voor Nederlandse lezers uitgelegd moet worden.





Biblioteca Nacional Aruba
George Madurostraat 13
Oranjestad Aruba
Phone +297 582-1580
Fax +297 582-5493
www.bibliotecanacional.aw
info@bibliotecanacional.aw

Branch San Nicolas
Peter Stuyvesantstraat z/n
San Nicolas Aruba
Phone +297 584-5277 /
+297 584-3939
Fax +297 584-5004


Dept. Arubiana/Caribiana
Bachstraat 5
Oranjestad Aruba
Phone +297 582-6924

Facebook   Google+ YouTube Pinterest LinkedIn