Jossy Tromp

E conocido autor Jossy Tromp a presenta na 2005 su buki titula "Un anochi y otro cuenta Arubiano". Jossy Tromp ta conoci pa su storianan compila bou di e titulonan ' Cetilalma y otro cuentanan Arubiano' (1988) y 'E biento di atardi y otro cuentanan Arubiano' (1998).

Jossy Tromp (Aruba, 1954) a studia Biologia y Ley. E ta docente Biologia y conrector na Colegio Arubano na Aruba. Den su storianan por reconoce elementonan di e cultura tradicional. E uso di idioma pa proza na Papiamento ta inovativo.

 


Jossy Tromp: Cetilalma (1991)

Jossy Tromp is docent biologie op Colegio Arubano. Hij presen­teerde in 1991 zijn Cetilalma dat een vernieuwing van het Arubaanse proza inhoudt door zijn heel eigen stilistiek en thematiek. De opgenomen verhalen zijn kort tot heel kort maar vergen veel van de leesconcentratie. De verteller gebruikt veel woorden, maar schrijft desondanks zo hermetisch dat geen enkele zin ongele­zen kan blijven. Bovendien schept hij een eigen ambiente die gekarakteriseerd kan worden als magisch-rea­lis­tisch. Cetilalma moet je niet zozeer lezen om de plot als wel om deze speciale sfeer, waarin het trouwens moei­lijk is om er verstandelijk in door te drin­gen.

Tromp verbindt voortdurend realiteit en fantasie, natuur en bovennatuur. Daarbij domineert een sfeer van verval, voortdu­rende aandacht voor de fenomenen dood, het lugubere, soms het groteske. "Ik geloof niet dat ik een realistisch verhaal kan schrijven, ik ben daarin niet geïnteresseerd. Ik houd van fantasieverhalen die gaan over niet alledaagse dingen," zei Jossy Tromp toen zijn verhalen verschenen tegen interviewster Joyce Pereira.

Van de negen verhalen is het titel­verhaal verreweg het langste met dertien pagina's van de totaal ruim veertig. Een ik-figuur loopt op een hete droge zanderige weg vol scherpe stenen omdat hij op bezoek wil bij zijn al jaren geleden overleden tante Carme­lita. Naarmate hij vermoeid doorloopt in de hete zon wijkt de vlammende horizon steeds verder terug. Onderweg praat de 'ik' met zijn schaduw die hem waarschuwt niet verder te gaan. Maar die raad wordt in de wind geslagen. Uiteinde­lijk komt de 'ik' in een soort hiernamaals met felverlichte ver­trekken, waar zijn vroeger niet zo respectabele tante nu een plaats heeft gevon­den in een reusachtige biblio­theek: boeken die nooit werden geschreven, boeken die wel werden geschreven maar nooit zijn gepubliceerd, boeken die wel gepubliceerd werden maar nooit gelezen, boeken die wel gelezen werden maar nooit begrepen, boeken die wel werden begrepen maar nooit serieus zijn genomen. De verteller grijpt de gelegenheid aan om kritiek op recente ontwikkelingen weer te geven, door een aantal titels aan te duiden. Als de 'ik' zijn tante tenslotte vindt, antwoordt ze hem dat ze een eenvou­dige geest­-prostituée is die van lezen en literatuur houdt. Zal de 'ik' hier voortaan moeten blijven?

Ook andere verhalen in deze bundel ademen een magische sfeer die steeds met heel realistische details en argumenten wordt ver­woord. Ik ken geen tweede auteur van Aruba die zich op een dergelijk magisch-realistische wijze uit.

 


 

E barbulet preto y otro cuentanan Arubiano.

Jossy Tromp e autor di Citilalma (1988), E biento di atardi (1998) y Un anochi (2005) ta bin cu su di cuater obra cu tin e titulo ‘E barbulet preto y otro cuentanan Arubiano’. E obra aki, mescos cu e obranan anterior ta un coleccion di cuenta cortico. Ta trata di 8 cuenta autentico na Papiamento. Varios di e cuentanan tin elementonan di e coriente den literatura cu ta wordo yama realismo magico. Tin cuenta tambe cu ta mas realistico. Jossy ta haci tambe uso di e tecnica pa mezcla realidad cu e irealidad, creando asina un propio mundo di fantasia. Ta su deseo pa su storianan haya mas entrada den e pueblo lesado y amante di literatura di Aruba. E storianan ta respira e bida y e ambiente tipico Arubiano di pasado y actualidad.

E publicacion di e buki ta den propio man. E obra ta na benta a rason di 10 florin pa buki. Por contact e autor pa compra di e buki na tel. 5870250 of cel 9620341.


Jossy Tromp cu su obra nobo ‘Gabilan’ ariba e mercado literario.

Despues cu na aña 1988 Jossy Tromp a publica e buki di cuenta ‘Cetilalma y otro cuentanan arubiano’ a sigui tres otro buki di cuenta. ‘E biento di atardi’ a mira lus na aña 1998, ‘Un anochi’ a wordo publica na  2005 y ‘E barbulet preto’ na aña 2007.

Tur e cuatro obranan di proza aki ta scirbi na Papiamento. Ta trata di cuentanan di ficcion. Jossy Tromp ta saca su inspiracion entre otro for di e bida diario Arubano. Aki y aya e ta duna algun di su storianan un sauce di realismo-magico, cu segun e autor, obviamente ta un parti essential di e cultura arubano.   

Aki ta sigui algun fragmento di algun di su proza.

For di Cetilalma, 1988, Cetilalma.  

(…) Dicho echo, ora cu mi a topa cu e anochi, mi sombra a laga tumba. Lo e la dirti den e santo inutil y insasiabel pa awasero. Un awasero cu segun mi nunca a yega di cai akinan. Mi a cuminsa cana c’un ansha di morto mas duro pa e anochi tenso aki no chupa mi den su dimenshonnan misterioso.                                                                                                      Ta parse cu e bos desconocí a spierta den mi instintonan rudimentario pa sobrebibi. Un ola di emoshon silvestre a podera di mi. Un sentimento di, bo por bisa di un animal salbahe, a pone mi cuminsa snuif y hole manera un cacho di sanger e obseshon scuridad. Na un dado momento a aparese mi dilanti masha hopi man grande cu multiple di dede mas grandi ainda, cu rapidamente tawata transformando den monsternan prehistorico djanochi. E moveshonnan di e antenanan di creftnan gigante den nan ansha di morto compara cu e esena dje cadushinan ta manera wega di mucha. E zonido di biento cu ta corta entre e sumpiñanan di e cadushinan dantesco lo pone, mi tin sigur, tur hende bibo y te asta zumbi haya un rel incontrolabel di e maneca di nan weso di lomba.(…)

 

 For di ‘Un anochi’, 2005, E shon di Shidaharaca.

(…) Awo si e señora bieu a dal algun stap patras. E multitud a bira hopi inkieto di tanto manifestacion dje naturalesa rond di nan.

Rapidamente sin embargo e señora bieu a recobra su balansa mental y cu bos halto e di. Awo si nos sa suficiente kico ta funcion di un scientifico.

Tur presente a bati man y a keda bati man. Ta te ora cu e shon a baha su mannan y cu tur cos a normalisa nan a stop di bati man.

E shelo ta yena cu strea. Tawata yobe meteoriet. Aki aya por a observa explocion y implocion dje supernovanan. Poco poco e biento a lanta. Despues tawata tin un momento manera cu na shelo tur lus a dal paga. Prome e awa a cuminsa pinga. No mucho rato despues el a basha manera nunca bisto. E biento tawata ranca cu rafaganan teribel. Den panico e multitud a plama for di otro en busca di refugio. Manera riunan e awa tawata core y basha den e buraconan coba den e tera. Henter anochi awa cai sin misericordia.

Ora cu dia a habri no por a reconose Shidaharaca. Literalmente di anochi pa dia tur cos a cambia. Tur caminda barbuletnan tawata bula. Tur sort’i animal tawata cana ront manera nunca nan no a haci nada otro akinan. E awa den e riunan ta cla manera cristal.

Ningun caminda, despues cu un pa un e criaturanan indefini a sali for di nan refugio, no por a localisa e bishitante peculiar. Su maletin t’e unico cu el a laga atras. E contenido dje maletin a sorpresa nan tur. Shidaharaca a cambia di anochi pa dia. 

For di ‘E Barbulet Preto’, 2007 , Djaca.

Djaca, si, asina mes yam’e, of miho bisa asina e ta wordo yam’a den boc’i pueblo. E sociedad a resp’e riba caya. Hopi tristo pa bisa pero ni su propio famia ya no tawata por cu ne mas. Su nomber ta refleha mucho mas cu solamente un bida intensamente tristo, inhumano, fracasa, desperdicia y pio cu tur cos un bida tira afo. Cada un bida tira afo so caba, ta uno di mas. Of kisas bida di cierto sernan humano tin menos balor? Den tur sentido di palabra e nomber Djaca so caba ta un humiliacion profundo y alabes e ta un ofensa grandi pa cu su persona, pero mas ainda e ta un reclamo fuertisimo den direccion di e mesun sociedad cu a produci’e y cu awo a lag’e pa su cuenta. Di otro banda ora cu bo compara e animal cu nos ta yama djaca cu e persona cu ta carga e nomber Djaca, ta bisto si algun similaridad cu nan ta comparti.(…)

‘Gabilan’, 2009

Cu ‘Gabilan’, e titulo di e buki, Jossy Tromp ta haci su debuta ariba e tereno di poesia. Gabilan (Zee-arend) ta un parha cu casi no ta mira mas na Aruba.  

Gabilan tambe ta e titulo di un di e poemanan incorpora den e tomo di poesia na Papiamento. Gabilan ta un metafora pa e isla di Aruba. Gabilan ta para pa e naturalesa y e manera di biba (antes) na Aruba y  cu awo ta enbolbi den lucha en bano pa sobrebibi den un epoca di metamorfosis continuo.

E tomo ta consisti di un seleccion di 39 poesia/proza di cual un parti a wordo scirbi na  Hulanda na aña 1979. Algun poema ta expresa un sintimento profundo di nostalgia. E sobra a wordo scirbi na Aruba entre 1980 te cu 2009. Awo cu nan a hecha, ta ofrece nan na Aruba y na tur amante di literatura.

For di Gabilan, 2009, Criatura
 
Si biento bringa solo,
solo bringa biento,
ki lo para di e criaturanan?
 
Si sabio caricia su ego,
su ego carisia su sabiduria,
ki lo para di e criaturanan?
 
Si rico pronkia cu su rikesa,
enbes di parti cu grandesa,
ki lo para di e criaturanan?
 
Si gobernantenan abusa di poder,
enbes di haci nan deber,
ki lo para di e criaturanan ?
 
Si doñ’i mundo mes
parce no tin cu nes,
ki lo para di e criaturanan?
 
Si mayornan carese di amor
pa nan criaturanan,
ki lo para di nan mayan?

 

 

 

 





Biblioteca Nacional Aruba
George Madurostraat 13
Oranjestad Aruba
Phone +297 582-1580
Fax +297 582-5493
www.bibliotecanacional.aw
info@bibliotecanacional.aw

Branch San Nicolas
Peter Stuyvesantstraat z/n
San Nicolas Aruba
Phone +297 584-5277 /
+297 584-3939
Fax +297 584-5004


Dept. Arubiana/Caribiana
Bachstraat 5
Oranjestad Aruba
Phone +297 582-6924

Facebook   Google+ YouTube Pinterest LinkedIn