Migratie als sprookje : Caribbean Crossroads, romandebuut van Charles Croes

May 3, 2018

Geschreven door Wim Rutgers, verschenen in Antilliaans Dagblad, 21 april 2018

Een vader die niet de echte vader is, een moeder die zwanger wordt gemaakt door een machtige en rijke grootgrondbeziter, een boze stiefmoeder die haar kinderen aborteert om haar erfenis veilig te stellen, een zoon die zich niet bewust is van wie zijn echte vader is en op queeste wordt gestuurd om zijn bestemming te ontdekken. De biologische vader die hem vervolgens achterna reist met zakken vol goudstukken. De debuutroman van Charles Croes, Caribbean Crossroads, heeft op het eerste gezicht wel iets van een sprookje. Een geheimzinnige oude man als een soort kobold en een al even geheimzinnige oude vrouw die op essentiële momenten van het verhaal steeds weer opduikt, een mysterieuze Indiaan, een helderziende oude en blinde man die als een regiepersoon de verhaalfiguren op het rechte spoor houdt. Maar wat is de moraal van het verhaal, is de werkelijke inzet alleen het avontuur of is er meer aan de hand in deze debuutroman?

Inhoud

De vertelling zit door de verscheidenheid aan personen nogal ingewikkeld in elkaar. Omdat de verteller nogal eens heen en weer springt met zijn verhaal, wordt die inhoud nog wat gecompliceerder. De roman heeft het karakter van een verhaal, of liever een orale vertelling.

In een ver afgelegen gehucht in Venezuela leven een herder Santiago met zijn vrouw Teresa en zoon Chen in diepe armoede. Een andere zoon, Arturo, is staljongen bij de grootgrondbezitter Carlos de Cuba. Als moeder Teresa bij de geboorte van haar derde kind overlijdt, besluiten vader Santiago en zoon Chen het land te verlaten en naar Aruba te trekken en tien schapen als hun enige kapitaal mee te nemen. Dat wordt een barre tocht door het Venezolaanse landschap, tot ze bij de kust komen. Daar wordt vader Santiago vermoord. De zoon heeft zich dan al ingescheept naar het eiland, waar hij gevolgd zal worden door zijn echte vader, waarmee de queeste een tweevoudige zoektocht wordt: de zoon die op zoek is naar een beter leven en de vader die huis en haard verlaat om zijn zoon achterna te reizen.

Zoon Chen komt, ondanks ontberingen en gevaar, veilig als een soort verstekeling op Aruba aan en verstopt zich een paar dagen bij Palm Beach, waar hij wordt opgepikt door een vrouw die Dudu heet en die hem verzorgt. Ze is de huishoudster van Amanda, een uit Engeland afkomstige lerares die met een Arubaan getrouwd is en een dochter Lanita heeft.
Intussen is Sanchez, de knecht en vertrouweling van Don Carlos de Cuba, naar het ranchhuis gegaan om daar verborgen goudstukken op te halen voor Don Carlos, die al zijn bezittingen in Venezuela opgeeft en op Aruba een nieuw leven wil beginnen, zonder zijn wettige vrouw die alleen op zijn bezittingen uit is. Sanchez zoekt de stalknecht Arturo op, de oudste zoon van Don Carlos en Teresa, die nu de papieren krijgt die bewijzen dat hij voortaan de eigenaar is van de hele ranch met alles erop en eraan – en dus niet de officiële vrouw van Don Carlos die nu toch haar erfenis misloopt. Een boze stiefmoeder veliest altijd, toch?
Carlos de Cuba reist met Sanchez naar Aruba met zijn zakken vol met goudstukken. Ze ontmoeten in de haven dezelfde oude de man die Santiago en Chen ontmoetten en de tekst wordt daarbij compleet herhaald. De oude man vertelt dat hij Santiago gedood heeft en wordt onderweg naar Aruba nu zelf gedood.

In een kort tussenhoofdstuk, Synopsis of Death, net voor het verhaalmidden, geeft de verteller een samenvatting van wat er tot nu toe gebeurd is. Er zijn intussen al zes doden gevallen. Zo’n recapitulatie van het gebeuren geeft het verhaal het karakter van een orale vertelling waarin immers ook gebruik gemaakt wordt van samenvattingen als geheugensteun voor verteller en luisteraar.
Hoewel het verhaal eenvoudig verteld wordt, gebruikt de schrijver wel enkele literaire kunstgrepen, zonder daarbij de bedoeling te hebben een literair boek te maken. De verteller geeft voortdurend flashforwards over wat er nog te gebeuren staat en flashbacks als herhaling van belangrijke verhaalfragmenten. Dan zijn er ook enkele leidmotieven als steeds terugkerende elementen zoals een geitenhoorn die fungeert als steekwapen tot zowel verdediging als aanvalswapen, waarmee nogal wat geweld gepaard gaat. Ook komen een oude man en vrouw als een ander leidmotief op belangrijke momenten steeds weer voor.

Aruba
Na diverse wederwaardigheden ontmoeten De Cuba en Chen elkaar, een scène die verteld wordt vanit het perspectief van de dienstbode Dudu, een mooi verteltruc van de auteur. Na alle problemen in Venezuela gaat het op Aruba allemaal van een leien dakje. De oudste zoon van Carlos de Cuba en Estrella die in Venezuela de ranch heeft ‘geërfd’ komt met vrouw en kinderen naar het eiland; Sanchez haalt zijn vrouw en kinderen op van wie hij gescheiden was omdat hij met De Cuba meeging, mee moest, naar Aruba. Dienstbode Dudu is als een vertrouwd lid van de familie. De oude, alwijze Don Ciego is als een huisvriend en fungeert als leidsman voor de hele clan. De oude man Don Ciego, die ook overal opduikt in het verhaal, is wel blind maar weet en ‘ziet’ alles. Hij voorspelt een mooie toekomst voor iedereen als ze hun innerlijk volgen en trouw zijn. We zouden nu zeggen: ‘dicht bij zichzelf blijven’. Alles is nu pais en vree omdat ze op het mooie en gastvrije eiland Aruba zijn.
Carlos de Cuba wordt verliefd op Amanda en ze trouwen. Chen en Lanita zijn ook verliefd en zijn vanaf hun kinderjaren onafscheidelijk. Intussen zijn zeven jaar verstreken en de kinderen worden volwassen. Maar kunnen ze aan hun verliefdheid toegeven nu hun beider ouders met elkaar getrouwd zijn en ze wettelijk broer en zuster zijn? Wel wettelijk, maar niet volgens bloedbanden, luidt de oplossing. Ze zullen trouwen en gelukkig zijn.
Intussen werken de verhaalpersonages actief samen als een multinational met banden in Venezuela via zoon Arturo, en de twee generaties van de families De Cuba en Sanchez die gezamenlijk een florerend importbedrijf weten te stichten en tot grote bloei te brengen. Ook dat klinkt als een sprookje.

Migratieroman

Het verhaal omvat bijna een eeuw Arubaanse geschiedenis, van 1853 als Chen tien jaar oud is tot zijn sterven in 1945. Maar omdat het verhaal zich helemaal op de familie richt, lezen we maar weinig over de ontwikkeling van het eiland zelf. Toch is Aruba wel degelijk een van de belangrijke elementen in het gebeuren.

De schrijver geeft door middel van Don Ciego de moraal van zijn verhaal weer. Als Chen als een illegale vluchteling op het eiland arriveert, stelt hij zich in wanhoop de vraag: “Who am I? In need to know. Where do I come from… Why am I here? Someone tell me – please. Please I feel so all alone.” (p. 55) Het antwoord op die essentiële vragen komt helemaal aan het einde van het verhaal, waarbij het ‘ik’  vervangen wordt door het ‘wij’: ” from where do we come? Who are we? We are people, yet we are not. We do not seem to have an original heritage, yet we call ourselves an Aruban nation of people.” (p. 222)

Deze vraagstelling en dit antwoord maken het verhaal met al zijn kenmerken van een sprookje en een familiesage ook en vooral tot een migratieroman. De titel ‘Caribbean Crossroads geeft dat ook al helder aan. Personages komen van buiten, zoals Amanda uit Engeland, Carlos de Cuba via Venezuela uit Cuba, Chen en Sanchez uit Venezuela. Maar samen met de Arubanen bouwden ze Aruba op door onderwijs en ondernemingszin. Liefde voor elkaar en voor het land brengen voorspoed en ontwikkeling. Moralistisch? Ja, jazeker, maar ik zou het dan toch liever als een vertelling met een morele boodschap karakteriseren, in een bij vlagen ontroerende en overtuigende stijl die de stelling aanvaardbaar en geloofwaardig maakt.

 

Charles Croes: Caribbean Crossroads2018

Volendam: LM Publishers / Oranjestad: Editorial Charuba,  224 pagina’s

ISBN 978 94 6022 467 6, www.lmpublishers.nl

 

 

 

 

Scroll To Top

Newsletter